Trong thực hành gây mê hồi sức, việc lựa chọn dịch truyền không chỉ đơn thuần là bù nước, mà là một liệu pháp dùng thuốc có thể thay đổi cân bằng nội môi của bệnh nhân. Dù nước muối sinh lý NaCl 0.9% là cái tên quen thuộc nhất, nhưng Lactated Ringer (LR) — hay dung dịch Hartmann — mới thường là lựa chọn ưu việt trong các tình huống chuyên sâu.
1. Tại sao gọi Lactated Ringer là “Dung dịch cân bằng”?
Sự khác biệt cốt lõi nằm ở nồng độ các ion, đặc biệt là Chloride (Cl-).
-
NaCl 0.9%: Chứa 154 mmol/L Cl-, cao hơn nhiều so với nồng độ sinh lý trong máu (98-107 mmol/L). Việc truyền lượng lớn NaCl 0.9% dễ dẫn đến tình trạng toan chuyển hóa do tăng Chloride máu, làm giảm dự trữ Bicarbonate (HCO3-).
-
Lactated Ringer: Có nồng độ Cl- chỉ 109 mmol/L, gần với ngưỡng sinh lý. Ngoài ra, LR còn bổ sung thêm Kali (K+) và Canxi (Ca2+), mô phỏng gần như chính xác thành phần điện giải của dịch ngoại bào.
2. “Phép màu” từ gốc Lactate
Nhiều người thường lầm tưởng Lactate trong dịch truyền là Acid Lactic (chất gây mỏi cơ). Thực tế, trong LR, Lactate đóng vai trò là một tiền chất kiềm hóa:
-
Khi vào cơ thể, Lactate được vận chuyển đến gan và thận.
-
Tại đây, qua quá trình oxy hóa, mỗi phân tử Lactate sẽ được chuyển hóa thành một phân tử Bicarbonate (HCO3-).
-
Kết quả: LR giúp cơ thể chống lại xu hướng toan hóa một cách tự nhiên và bền vững hơn so với việc truyền trực tiếp Bicarbonate.
3. Những “Cạm bẫy” cần lưu ý trong lâm sàng
Dù ưu việt, nhưng LR không phải là “viên đạn bạc” cho mọi trường hợp. Có 3 kịch bản mà các bác sĩ cần đặc biệt cẩn trọng:
-
Tương tác với máu truyền: Ca2+ trong LR có thể gắn kết với chất chống đông Citrate trong túi máu, gây ra các vi huyết khối. Quy tắc vàng: Không bao giờ truyền LR chung đường truyền với các chế phẩm hồng cầu lắng.
-
Chống chỉ định với Ceftriaxone: Đặc biệt ở trẻ sơ sinh, sự kết hợp giữa Canxi và Ceftriaxone có thể tạo thành các tinh thể kết tủa không tan tại phổi và thận, dẫn đến nguy cơ tử vong.
-
Thách thức trong Chấn thương sọ não (TBI): LR là dung dịch hơi nhược trương so với huyết tương (273 mOsm/L so với 285-295 mOsm/L). Trong chấn thương sọ não, việc dùng LR có thể làm nước di chuyển vào mô não, làm trầm trọng thêm tình trạng phù não. Trong trường hợp này, NaCl 0.9% hoặc các dung dịch ưu trương lại là lựa chọn an toàn hơn.
4. Kết luận
Lactated Ringer là một công cụ y khoa tinh vi, đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về sinh hóa và tình trạng cụ thể của bệnh nhân. Sự chuyển dịch từ nước muối sinh lý sang các dung dịch cân bằng như LR là minh chứng cho nỗ lực của y học hiện đại trong việc mô phỏng hoàn hảo nhất những gì tự nhiên đã tạo ra.
MINH HÙNG. NGUYỄN
