Phân Độ Mallampati: “Kim Chỉ Nam” Trong Tiên Lượng Đường Thở Khó

Trong thực hành Gây mê Hồi sức, việc đánh giá đường thở trước phẫu thuật là bước sống còn để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Trong đó, thang điểm Mallampati là công cụ kinh điển, phổ biến và dễ thực hiện nhất. Bài viết này sẽ đi sâu vào kỹ thuật thực hiện, ý nghĩa các phân độ và những lưu ý lâm sàng quan trọng mà mọi bác sĩ trẻ cần nắm vững.

1. Phân độ Mallampati là gì?

Phân độ Mallampati (Mallampati Score) được đặt tên theo bác sĩ Seshagiri Mallampati (1985). Đây là phương pháp đánh giá mối tương quan giữa kích thước đáy lưỡi và các cấu trúc vùng họng miệng.

Nguyên lý: Nếu lưỡi quá lớn so với khoang miệng, nó sẽ che khuất các cấu trúc như lưỡi gà, vòm hầu, từ đó tiên lượng việc đặt nội khí quản (NKQ) sẽ khó khăn do lưỡi che lấp tầm nhìn vào thanh quản.

2. Kỹ thuật đánh giá Mallampati chuẩn xác

Để chỉ số Mallampati có giá trị dự đoán cao, kỹ thuật thực hiện phải chuẩn:

• Tư thế bệnh nhân: Bệnh nhân ngồi thẳng, đầu ở tư thế trung gian (không ngửa, không cúi).

• Thao tác: Bệnh nhân há miệng tối đa và thè lưỡi hết cỡ.

• Lưu ý quan trọng: Bệnh nhân KHÔNG ĐƯỢC phát âm (ví dụ: không nói “Aaaa”). Việc phát âm sẽ làm cơ vòm miệng nâng lên, tạo ra hình ảnh Mallampati “giả thấp”, dẫn đến đánh giá sai lệch.

3. Phân loại Mallampati (Sửa đổi bởi Samsoon & Young)

Hiện nay, chúng ta sử dụng bảng phân độ gồm 4 mức chính:

4. Ứng dụng thực tiễn lâm sàng trong GMHS

Mối liên quan với phân độ Cormack-Lehane

Lâm sàng cho thấy sự tương quan thuận giữa Mallampati và hình ảnh soi thanh quản trực tiếp (Cormack-Lehane):

• Mallampati độ I và II thường tương ứng với Cormack-Lehane độ 1 (thấy toàn bộ thanh môn).

• Mallampati độ III và IV thường cảnh báo Cormack-Lehane độ 3 hoặc 4 (chỉ thấy nắp thanh môn hoặc không thấy gì).

Mallampati có đủ để kết luận “Đường thở khó”?

Câu trả lời là KHÔNG. Dù rất hữu ích, Mallampati chỉ có độ nhạy và độ chuyên biệt ở mức trung bình (~60-75%).

Lời khuyên lâm sàng: Đừng bao giờ chỉ dựa đơn độc vào Mallampati. Hãy kết hợp với quy tắc LEMON để có cái nhìn toàn diện:

• Look externally (Nhìn bên ngoài: cằm nhỏ, vẩu, cổ ngắn…).

• Evaluate 3-3-2 (Khoảng cách há miệng, khoảng cách cằm-móng, móng-giáp).

• Mallampati.

• Obstruction (Các khối u, áp xe vùng họng).

• Neck mobility (Độ di động của cổ).

5. Những sai lầm thường gặp của bác sĩ mới ra trường

1. Để bệnh nhân nằm đánh giá: Mallampati được thiết kế cho tư thế ngồi. Ở tư thế nằm, các tổ chức phần mềm vùng họng bị xẹp xuống làm sai lệch kết quả.

2. Bỏ qua các yếu tố nguy cơ khác: Một bệnh nhân Mallampati độ I nhưng cổ bị cứng (viêm cột sống dính khớp) vẫn là một ca đường thở khó cực kỳ nguy hiểm.

3. Quên đánh giá sự hợp tác: Nếu bệnh nhân không thể há miệng to (khít hàm, chấn thương hàm mặt), việc thực hiện Mallampati là không khả thi.

Kết luận

Phân độ Mallampati là bài học vỡ lòng nhưng lại là vũ khí sắc bén của bác sĩ Gây mê. Việc thực hiện kỹ thuật chuẩn xác và phối hợp với các chỉ số đo đạc nhân trắc học khác sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc chuẩn bị phương án đường thở (Mask thanh quản, đèn soi thanh quản có video, hay nội khí quản sợi mềm).

Hy vọng bài viết này giúp ích cho quá trình học tập và làm việc của các bạn tại khoa GMHS!

CÁC BẠN CÓ THỂ XEM PODCAST BÀI VIẾT NÀY TRÊN KÊNH YOUTUBE TẠI ĐÂY.

MINH HÙNG NGUYỄN