Chế độ thở PCV (Pressure Controlled Ventilation – Thông khí kiểm soát áp lực) là một trong những phương thức thở cơ bản và quan trọng nhất trong gây mê hồi sức. Khác với VCV (kiểm soát thể tích), PCV duy trì một áp lực hít vào không đổi, giúp bảo vệ phổi tốt hơn trong nhiều trường hợp lâm sàng phức tạp.
Cách cài đặt và tối ưu hóa chế độ PCV:
1. Các thông số cơ bản cần cài đặt (Parameters)
Khi thiết lập PCV, bác sĩ lâm sàng cần xác định các chỉ số mục tiêu sau:
-
Pinsp (Pressure Inspiratory – Áp lực hít vào): Đây là mức áp lực trên mức PEEP mà máy thở sẽ duy trì trong suốt thì hít vào. Thường bắt đầu ở mức 10-15 cmH2O và điều chỉnh để đạt được thể tích khí lưu thông Vt mục tiêu.
-
PEEP (Positive End-Expiratory Pressure): Áp lực dương cuối thì thở ra. Giúp duy trì mở các phế nang, ngăn ngừa xẹp phổi. Thông thường đặt 5 cmH2O, có thể cao hơn ở bệnh nhân béo phì hoặc ARDS.
-
Frequency (f) / Respiratory Rate (RR): Tần số thở, thường từ 12-16 lần/phút đối với người lớn.
-
I:E Ratio (Tỉ lệ Thời gian hít vào : Thở ra): Thường để 1:2. Trong PCV, việc kéo dài thời gian hít vào (Ti) có thể giúp phân phối khí tốt hơn ở những vùng phổi có hằng số thời gian dài.
-
FiO2: Nồng độ oxy trong khí hít vào, điều chỉnh để duy trì SpO2 > 94%
-
Trigger (Độ nhạy kích khởi): Nếu bệnh nhân có nhịp tự thở, cần cài đặt trigger (dòng hoặc áp lực) để máy hỗ trợ kịp thời.
2. Nguyên lý vận hành và Ưu điểm
Dạng dòng chảy (Flow Pattern)
Trong PCV, máy thở cung cấp một dòng giảm dần (Decelerating Flow). Khi bắt đầu thì hít vào, dòng khí đạt tốc độ tối đa để đạt được áp lực cài đặt nhanh nhất có thể, sau đó giảm dần khi áp lực trong phế nang tiệm cận với áp lực cài đặt.
Ưu điểm trong gây mê:
-
Hạn chế chấn thương áp lực (Barotrauma): Vì áp lực đỉnh Ppeak được giới hạn cố định, nguy cơ vỡ phế nang do áp lực quá cao được kiểm soát chặt chẽ hơn VCV.
-
Phân phối khí đồng đều: Dòng chảy giảm dần giúp khí có thời gian len lỏi vào các phế nang có độ giãn nở (compliance) kém, cải thiện tương quan V/Q (thông khí/tưới máu).
-
Bù đắp rò rỉ (Leak compensation): PCV duy trì áp lực, nên nếu có rò rỉ nhẹ quanh mask thanh quản (LMA) hoặc ống nội khí quản không bóng chèn, máy sẽ tự động tăng dòng để bù đắp áp lực, đảm bảo thông khí.
3. Các bước cài đặt lâm sàng cụ thể
Để cài đặt PCV an toàn, bạn nên thực hiện theo quy trình “Dò tìm thể tích”:
-
Cài đặt PEEP: Xác định mức PEEP nền (ví dụ 5 cmH2O).
-
Đặt Pinsp thấp: Bắt đầu với P khoảng 10-12 cmH2O.
-
Quan sát Vt (Thể tích khí lưu thông): Nhìn trên màn hình máy thở xem Vt đạt được là bao nhiêu.
-
Mục tiêu: 6-8 mL/kg trọng lượng cơ thể lý tưởng (IBW).
-
-
Điều chỉnh: * Nếu Vt quá thấp: Tăng dần P (mỗi lần 1-2 đơn vị).
-
Nếu Vt quá cao: Giảm P
-
-
Theo dõi EtCO2: Điều chỉnh tần số thở f để duy trì EtCO2 trong khoảng 35-45 mmHg.
4. Đối tượng ưu tiên sử dụng PCV
Chế độ PCV đặc biệt có lợi cho các nhóm bệnh nhân sau:
-
Phẫu thuật nội soi ổ bụng: Khi bơm hơi phúc mạc, áp lực ổ bụng tăng đẩy cơ hoành lên, làm giảm độ giãn nở phổi. PCV giúp duy trì thông khí tốt hơn mà không làm tăng vọt áp lực đỉnh.
-
Bệnh nhân béo phì: Thành ngực nặng làm giảm compliance.
-
Phổi bị tổn thương (ARDS/ALI): Cần chiến lược thông khí bảo vệ phổi, tránh áp lực cao đột ngột.
-
Gây mê bằng Mask thanh quản (LMA): Giảm nguy cơ khí đi vào dạ dày khi áp lực hít vào được kiểm soát dưới mức áp lực mở cơ thắt thực quản dưới (thường < 20 cmH2O.
5. Những lưu ý và Cảnh báo
Nhược điểm lớn nhất của PCV là thể tích khí lưu thông (Vt) không cố định.
-
Nếu độ giãn nở phổi thay đổi (ví dụ: bác sĩ phẫu thuật đè lên ngực, hoặc khi xả hơi ổ bụng),Vt sẽ thay đổi theo.
-
Cần cài đặt báo động giới hạn Vt (Minute Volume – MV) thấp và cao một cách chặt chẽ để phát hiện kịp thời tình trạng thiếu hoặc thừa thông khí.
MINH HÙNG. NGUYỄN
www.minhhungnguyen.com
