THÁN ĐỒ TRONG GÂY MÊ HỒI SỨC (EtCO2).

Trong gây mê hồi sức, việc theo dõi khí CO2 (Carbon dioxide) thông qua thán đồ (Capnography) là một trong những tiêu chuẩn vàng để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân. Nó không chỉ phản ánh tình trạng thông khí mà còn cung cấp thông tin gián tiếp về tuần hoàn và chuyển hóa.

Dưới đây là phân tích chuyên sâu về vai trò và cách diễn giải thán đồ trong lâm sàng.

1. Các khái niệm cơ bản

• Capnometry (Đo CO2): Là việc hiển thị số đo nồng độ CO2 tại thời điểm cuối kỳ thở ra (EtCO2).

• Capnography (Thán đồ): Là biểu đồ biểu diễn nồng độ CO2 theo thời gian hoặc theo thể tích thở ra.

• EtCO2 (End-tidal CO2): Nồng độ CO2 đo được ở cuối kỳ thở ra, thường thấp hơn áp lực riêng phần CO2 trong máu động mạch (PaCO2) khoảng 2 – 5 mmHg do khoảng chết giải phẫu.

2. Phân tích dạng sóng thán đồ chuẩn

Một sóng thán đồ bình thường gồm 4 giai đoạn chính:

1. Giai đoạn I (Khoảng chết): Bắt đầu thở ra, khí từ khoảng chết giải phẫu (không có CO2) đi ra. Đường biểu diễn ở mức 0.

2. Giai đoạn II (Giai đoạn lên): Sự pha trộn giữa khí khoảng chết và khí phế nang. Đường biểu diễn dốc lên nhanh chóng.

3. Giai đoạn III (Cao nguyên phế nang – Alveolar Plateau): Khí từ phế nang đi ra. Điểm cao nhất ở cuối giai đoạn này chính là EtCO2.

4. Giai đoạn IV (Giai đoạn xuống): Bắt đầu hít vào, nồng độ CO2 giảm đột ngột về 0.

3. Ý nghĩa lâm sàng của EtCO2

Chỉ số EtCO2 thay đổi dựa trên sự cân bằng của “kiềng ba chân”: Chuyển hóa – Tuần hoàn – Thông khí.

A. Thay đổi do Chuyển hóa

• Tăng EtCO2: Sốt cao ác tính (Malignant Hyperthermia – dấu hiệu sớm nhất), nhiễm trùng huyết, sau khi tiêm Bicarbonate.

• Giảm EtCO2: Hạ thân nhiệt, chuyển hóa giảm (gây mê sâu).

B. Thay đổi do Tuần hoàn

• Giảm đột ngột về 0: Ngừng tuần hoàn (Cardiac Arrest), tuột ống nội khí quản, tắc nghẽn hoàn toàn đường thở.

• Giảm dần: Sốc, mất máu, thuyên tắc phổi (do giảm dòng máu lên phổi dẫn đến tăng khoảng chết sinh lý).

• Ứng dụng trong CPR: EtCO2 là chỉ số đánh giá chất lượng ép tim. Nếu EtCO2 < 10 mmHg sau 20 phút hồi sức, tiên lượng tử vong rất cao. Nếu EtCO2 tăng vọt đột ngột, đó là dấu hiệu của sự có mạch trở lại (ROSC).

C. Thay đổi do Thông khí

• Tăng EtCO2: Thông khí kém (Hypoventilation), hít lại khí thở ra (vôi soda hết tác dụng hoặc hỏng van).

• Giảm EtCO2: Thông khí quá mức (Hyperventilation).

4. Các dạng sóng bất thường thường gặp

Dựa vào hình dạng sóng, bác sĩ gây mê có thể chẩn đoán nhanh các sự cố:

• Dạng “Cánh buồm” (Shark fin): Giai đoạn III dốc lên thay vì nằm ngang. Gặp trong co thắt phế quản (Hen, COPD) do khí phế nang thoát ra không đều.

• Khuyết hình chữ V (Curare cleft): Xuất hiện vết lõm ở giai đoạn III. Cho thấy bệnh nhân bắt đầu có nhịp tự thở đè lên nhịp máy (thuốc giãn cơ bắt đầu hết tác dụng).

• Mất sóng đột ngột: Tuột ống nội khí quản, gập ống, hoặc máy thở bị hỏng.

• Đường cơ bản không về 0: Cho thấy bệnh nhân đang hít lại CO2 (Rebreathing), có thể do hỏng van thở ra hoặc vôi Soda trong bình hấp thụ đã bão hòa.

5. Giá trị trong đặt nội khí quản

Thán đồ là tiêu chuẩn vàng để xác định ống nội khí quản đã vào đúng khí quản hay chưa. Nếu đặt nhầm vào thực quản, thán đồ sẽ không có sóng hoặc chỉ có vài sóng nhỏ thấp rồi mất hẳn (do CO2 trong dạ dày bị tống ra).

6. Tổng kết bảng đối chiếu PaCO2 và EtCO2

TRẮC NGHIỆM THAM KHẢO